LEHORTEA GOGOR JOTZEN ARI DA EUSKAL HERRIA 2026ko UDA HONETAN. BAZTAN ETA KARRANTZA BEZALAKO EREMUEK LEHORTE LARRIA JASATEN DUTE, PREZIPITAZIO ESKASIAK ETA MENDIAK ETA IBARRAK LEHORTU DITUEN MUTURREKO BEROAK URTEGIEI ETA ABELTZAINTZARI ERAGITEN DIETELAKO
Unai Gandarias //
Berotze globala errealitate bat dela, inork zalantzan jarri ezin duen zerbait da. Urtetik urtera herritarrengan duen eragina zorrotzagoa eta sun-tsitzaileagoa da: muturreko fenomeno meteorologiko bortitzagoak, lehorte luzeak eta planeta osoko biodibertsitatearen galera dira krisi klimatiko honek mundu mailan eragiten dituen kausetako batzuk. Aldaketa klimatologikoak, duela urte batzuk apartak zirenak, errealitate nabariak dira, gaur egun modu globalean pairatzen ditugunak, eta zoritxarrez, gero eta maizago. 2.100 urterako iragarpen klimatikoen arabera, Euskadin eta Nafarroan batez besteko prezipitazioa % 15 jaistea eta tenperatura atmosferikoa 1,5 eta 5 gradu zentigradu artean igotzea espero da.
Prezipitazio faltaren arazo handienetako bat lehorteak dira. Lehorteek edateko uraren ohiko hornidura arriskuan jartzeaz gain, ondorio larriak eragiten dituzte landetan eta, ondorioz, abeltzaintzan.
Euri gutxi egiten duenez luzaroan, lurzorua lehortzen denean eta landaredia desagertzen denean, basamortutzea bizkortu egiten da, eta higadura errazten da. Horrek lur emankorra eremu lehor edo basamortu bihurtzen du, eta aziendak ez du bertan zer bazkatu.
Horregatik, abeltzainek, administrazioarekin batera, premiazko neurriak hartu behar izan dituzte egoera hori arintzeko. Bazkaren eta beste lehengai batzuen ezohiko beharrak ezagutzeko aldez aurretik inkesta bat egin ondoren (EAEko 435 abeltzaintzastiategik parte hartu dute inkesta horretan), irailaren hasieran, Eusko Jaurlaritzak bultzatutako Bazka Mahaia bildu egingo da bazka blokean erosteko negoziazio-posizioa planifikatu eta indartzeko, eta, horrela, lehorte horrek gehien kaltetu dituen ustiategien hornidura bermatzeko. Aukera horrek guztiak eragina du nekazaritzako ustiategietan, esne, barazki edo fruta gutxiago ekoizten baitute. Gainera, azken kontsumitzailean ere eragina du, prezioak gehiago garestitzen baitira.
LURZORUAREN BABESA
Lurzoruak hamarkadak darama-tza ingurumena babesteko baliabide natural ahaztuena izaten. Azken urteotan babes horrek protagonismoa hartu du eta dagokion lekua berreskuratu du. Alde horretatik, Euskadi eskualde aitzindaria da kontinentean, EAEko industria-iraganaren ondorioz hain kutsatuta dagoen lurzoruaren babes integralaren ikuspegia lehenesten baitu. Paradigma-aldaketa horren buruan dago Euskadiko Lurzorua Babesteko 2030erako Estrategia. Estrategia honetatik nabarmen-tzen dena da modu integralean heltzen diola lurzoruaren kudeaketari. Horrela, Babes Estrategia hau iparrorratz bat da lurraldearentzat, eta adierazten du EAEko lurzoru guztiak modu jasangarrian kudeatuko direla 2050. urterako, lurzoru horien degradazioa saihestuz eta lurzoruaren osasuna eta funtzioak epe luzera bermatuz, etorkizuneko belaunaldiek lurzoru horren erabileraz gozatzen jarraitu ahal izan dezaten.
Halaber, euri-eskasia horrek zuzenean eragiten die Euskadiko urtegiei, guztira 252 hektometro kubiko (hm³) inguruko edukiera baitute. Gaur egun, uztailean eta abuztuan tenperatura oso altuak izan ondoren, urtegien edukiera osoaren % 71n dago, eta gutxi gorabehera 179 hm³ ur biltegiratzen ditu eskualdea hornitzeko eta erabiltzeko. Horrek ur-hornidura bermatzen du euskal herritarren artean, mugarik gabe.
UR ERRESERBAK EUSKAL HERRIAN
Bestalde, Estatu osoan ur-erreserba gutxien dituen hirugarren erkidegoa da Nafarroa,
% 46,32ko edukierarekin. Azken bi hilabeteetan, Foru Komunitateak jasan dituen hiru bero-boladek ia % 30 murriztu dituzte Itoizko eta Esako bi urtegi garrantzitsuenen erreserbak, autonomia-erreserbaren % 85 biltzen baitute. Udan urtegiek erreserbak murriztuta ikustea ohikoa da; hala ere, Nafarroan jaitsiera nabarmena da, kontuan hartuta maiatzaren amaieran bildutako ura azken hamarkadako batez bestekoa baino askoz handiagoa zela, edukieraren % 90arekin, eta orain, berriz, erreserbak azken hamar urteetako batez bestekoa baino pixka bat baxuagoak direla urte sasoi honetarako.