Euskal arte garaikidea berrarmatze eta errekonozimendu prozesu batean dago. “Solidoa, partekatua eta norabideduna”. Horrela definitzen du Ibone Bengoetxea lehen lehendakariorde eta Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak. Euskadiko museo-erakunde erreferentzialekin batera, Eusko Jaurlaritzak Euskal Artearen Sistema bultzatzeko konpromiso bateratua erakutsi du Gasteizen.
Zaila litzateke sare hori sistemako pertsonaia nagusirik gabe ehuntzea. “Artistak dira sistema honen ardatza, funtsa eta bihotza”, aitortu zuen atzo lehendakariordeak. Horren adibide garbia Bilduma partekatua ekimena da. Bertan, hainbat erakundek elkarrekin lan egiten dute euskal artisten hainbat lan jendaurrean erosteko. 2025ean, Artiumek zaintzen duen funts honetan belaunaldi eta diziplina ezberdinetako 21 artistaren 33 lan sartu ziren, hala nola José Ramón Amondarain, Gustavo Almarcha, Usoa Fullaondo, Gema Intxausti, Susa Talayero eta Imanol Marrodanenak.
Eusko Jaurlaritzak 300.000 euro inbertitu zituen programa honetan, aurreko edizioetan baino % 50 gehiago. Bilduma lehen aldiz 2020an jarri zen martxan, pandemiaren garaian. Ordutik, 128 sortzaileren 200 lan baino gehiago euskal museoen “ondare publikoaren” parte izatera igaro dira, Bengoetxeak nabarmendu duenez.
Elkartrukeen eta elkarteen kate gisa
Tabakalerak, Bilboko Arte Ederren Museoak eta Artiumek lankidetza aktiboa dute ondare publikoan sartuko diren obrak erosteko. Beatriz Herraez Arabako hiriburuko zentroko zuzendariaren ustez, horrelako proiektuak oso garrantzitsuak dira: “Elkartrukeen eta elkarteen kate gisa funtzionatzen dute, baina gure lurraldeetatik haratago elkartzeko ere balio du”.
“Berezkoa sentitzen dugun bilduma da”, gaineratu zuen Edurne Ormazabal Tabakalerako zuzendari nagusiak. Artistek, onartzen du, babes handia sentitu behar dute, eta berak ez ditu ahaztu nahi izan.
Bengoetxearen ustez, euskal arte garaikidea puntu erabakigarrian dago. “Artea herri baten kontakizuna da, pentsamendu kritikoaren gunea eta nazioartean proiektatzeko tresna”. Horregatik, azpimarratu zuenez, euskal arteak “kalitatea, anbizioa eta ibilbide nahikoa” du mundu osoan espazioak betetzeko. Zentzu horretan, ARCO nazioarteko erreferentziazko hurrengo mugarri gisa jartzen du: “Arte garaikidearen partida jokatzen den herrialde gisa egon behar dugu”. Beraz, euskal artea bultzatzeko apustu estrategiko honek “artea nortasun kulturalaren ardatz nagusi gisa sendotzea, ekosistema sortzailea indartzea eta talentua nazioarteko zirkuituetan proiektatzea” du helburu.
Sorkutza-sorta zabala
Bilboko Arte Ederren Museoko zuzendari Miguel Zugazak adierazi zuenez, “egokia da erakundeen arteko lankidetzaren bidez arteak gure bizitza komunean duen zentraltasuna eskatzea, eta gizartea sentsibilizatzea Euskadiko testuinguru artistiko altu, dinamiko eta produktibo bati eusteko behar eta ahaleginen inguruan”.
Azken urtean beren lanak Bilduma partekatuan nola sartzen ziren ikusi duten artistetako batzuk Artiumen izan ziren lan horien aurkezpenean. Horien guztien artean, Bilboko Arte Ederren Museoko zuzendari Miguel Zugazak ez zuen aipatu gabe utzi nahi izan Xabier Morras nafarra, euskal arte-sistema honen “hasierako aldamioan” funtsezkoa izan zena.
Funtsekin bat egin duten sorkuntza-sorta zabala da, eta Mikel Eskauriaza, Gema Intxausti, Manu Muniategiandikoetxea, Susana Talayero, Amaia Suberviola, Gustavo Almarcha, Gabriela Kraviez, Usoa Fullaondo, Diego Matxinbarrena, Idoia Leache eta Miren Doiz ere izan ziren arte garaikideko euskal museoan egindako topaketan.